Τετάρτη, 5 Μαΐου 2010

ΤΑ ΟΠΛΑ ΤΟΥ ΄21 "ΑΓΧΕΜΑΧΑ"

Τα όπλα που χρησιμοποιηθήκαν κατά τον απελευθερωτικό αγώνα του 1821 χωρίζονται σε δυο κατηγορίες τα αγχέμαχα και τα πυροβόλα. Στην κατηγορία των αγχέμαχων βρίσκονται τα εξής : πάλες, shamshir, γιαταγάνια, χατζάρια /jambiya, kindjal, πέλεκυς, κεφαλοθραύστες καθώς και άλλα μικρά ξιφίδια.


Α Γ Χ Ε Μ Α Χ Α :


ΠΑΛΕΣ : Οθωμανικές σπάθες (kilidj) τις οποίες κρεμούσαν οι αγωνιστές στην αριστερή πλευρά τους και αποτελούσαν το βασικό επιθετικό όπλο τους. Οι πάλες μοιάζουν με τα shamshir με την μοναδική διαφορά τους να βρίσκετε στο φάρδος της λεπίδας και στην κατασκευή της θήκης. Αρχικά οι πάλες αποτελούνται από μια φαρδιά και μακριά λεπίδα η οποία λεπταίνει στο κέντρο της (όπου βρίσκεται και η καμπύλη της) και ξανά φαρδαίνει στο άκρο της. Η καμπύλη που κάνει είναι ιδιαιτέρα έξυπνη καθώς κατανέμει σωστά το βάρος του όπλου, κάνοντας το ιδιαιτέρα εύχρηστο παρά το μεγάλο του μήκος. Το υλικό κατασκευής της λάμας είναι το ατσάλι για μεγαλύτερη αντοχή είτε ακόμα και η δαμασκηνή ατσάλινη πλέξη , ενώ συχνά σε αυτή συναντιούνται χρυσές επιγραφές. Στην λαβή της βρίσκεται ο χαρακτηριστικός προφυλακτήρας σε σχήμα σταυρού ο οποίος δένει την λεπίδα με την λαβή. Η λαβή είναι σε σχήμα Γ δημιουργώντας μια ¨μπάλα¨ στο τελείωμα. Οι λαβές συνήθως ήταν κατασκευασμένες από κόκαλο ή ξύλο. Σπανιότερα συναντάτε σε αυτές και το μέταλλο ως υλικό κατασκευής. Η θήκη της πάλας κατασκευαζόταν από ξύλο το οποίο απέξω ντυνόταν με μεταλλικά μέρη και δέρμα. Τα μεταλλικά μέρη μπορούσαν να είναι από μπρούτζο ή από ασημί. Συνηθισμένος συνδυασμός για την εποχή ήταν το ντύσιμο της θήκης με μέταλλο στο επάνω μέρος , στην μέση με δέρμα και στο τελείωμα πάλι με μέταλλο. Το μέταλλο της θήκης ήταν συχνά στολισμένο με σκαλίσματα ή με σαββάτι. Τέλος η δεύτερη διαφορά της πάλας συναντιόταν στον τρόπο που δένονταν καθώς έφερε δυο κρίκους ανάρτησης , οι οποίοι βρίσκονταν ο κάθε ένας σε διαφορετική πλευρά (ένας δεξιά , ένας αριστερά) σε αντίθεση με το shamshir που τους είχε στην ίδια πλευρά.

ΑΣΗΜΕΝΙΑ ΠΑΛΑ

ΜΠΡΟΥΤΖΙΝΗ ΠΑΛΑ

SHAMSHIR: Οθωμανική σπάθη η οποία ελάχιστα διαφέρει από την πάλα. Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως οι διαφορές μεταξύ πάλας και shamshir είναι οι κρίκοι ανάρτησης και το σχήμα της λάμας. Κατά τα άλλα τα δυο ξίφη είναι ¨πανομοιότυπα¨ και στο ¨γενικό¨ σχήμα καθώς και στα υλικά κατασκευής. Περίφημο και παράξενο είναι το shamshir του Νικήτα Σταματελόπουλου ή Νικηταρά του τουρκοφάγου, το οποίο διέθετε πριονωτή λάμα και από τις δυο πλευρές και ασημένια θήκη.



ΜΠΡΟΥΤΖΙΝΟ SHAMSHIR


SHAMSHIR ΤΟΥ ΝΙΚΗΤΑΡΑ

ΓΙΑΤΑΓΑΝΙ: οθωμανικού τύπου μεγάλο μαχαίρι το οποίο τοποθετείτο από τους αγωνιστές στο σελάχι (δερμάτινη θήκη που δενόταν στην μέση, και περιείχε θήκες, στις οποίες τοποθετούνταν όπλα και άλλα χρήσιμα αντικείμενα). Το γιαταγάνι ήταν όπλο που χρησιμοποιείτο κυρίως για γιουρούσια , καθώς και γρήγορες επιθέσεις λόγω του μικρού βάρους του και του μαζεμένου μεγέθους του σε σχέση με τις πάλες. Γενικά το γιαταγάνι ήταν πολύ διαδεδομένο, και υπήρχε σχεδόν σε όλους τους αγωνιστές σε σχέση με τις πάλες και άλλα αγχέμαχα που δεν τα κατείχαν όλοι. Το σχήμα του γιαταγανιού είναι σχεδόν επίπεδο , ενώ σε ορισμένα υπάρχει μια μικρή κλίση στο κέντρο της λάμας. Οι λάμες τους συχνά έφεραν χρυσές ένθετες επιγραφές, συνήθως ψαλμούς από το κοράνι καθώς και στοιχεία του κατασκευαστή και του ιδιοκτήτη του όπλου. Τα λίγα ελληνικά γιαταγάνια με χρυσές επιγραφές συνήθως έφεραν την αρχή του 34ου ψαλμού του Δαβίδ «Κύριε δίκασον τους αδικούντας με, και πολέμησον τους πολεμούντας με». Χαρακτηριστικό των περισσοτέρων γιαταγανιών είναι η λαβή που συνηθέστερα αποτελείτε από δυο ¨αυτιά¨. Η λαβή των γιαταγανιών είναι αυτή που τα χωρίζει σε διάφορες κατηγορίες. Υπάρχουν τα κοκάλινα , τα μεταλλικά , τα συρματερά και τα ¨Τ¨. Τα κοκάλινα όπως το αποκαλύπτει και το όνομα τους έχουν λαβή από κόκαλο ζώου , είτε λευκό (συνήθως από καμήλα) είτε μαύρο. Τα μεταλλικά είναι κυρίως από ασημί αλλά υπάρχουν και μπρούτζινα καθώς και χρυσά , τα σχήματα στην λαβή τους διαφέρουν καθώς συναντιούνται διάφορα είδη λαβής (μερικά και χωρίς ¨αυτιά¨). Τα συρματερά αποτελούνται από μεταλλικές λαβές οι οποίες μιμούνται το σχήμα του κόκαλου και εξωτερικά καλύπτονται από μια τεχνοτροπία κατασκευής σχεδίων από λεπτό σύρμα (κυρίως βαλκανικής προέλευσης). Τέλος τα ¨Τ¨ είναι γιαταγάνια που έχουν μεταλλική λαβή αλλά το σχήμα της διαφέρει πολύ από τα υπόλοιπα δημιουργώντας ένα σχήμα ¨Τ¨. Οι θήκες από τα γιαταγάνια αποτελούνται από ξύλο το οποίο είναι ντυμένο με μέταλλο (μπρούτζο , χρυσό , ασήμι ) , δέρμα και βελούδο. Τα τρία αυτά υλικά μπλέκονται συχνά και συνυπάρχουν, δημιουργώντας διάφορους συνδυασμούς. Στα πιο ¨πλούσια¨ υπάρχουν ασήμι με σαββάτι , σκαλιστό ασήμι, σκαλιστά επίχρυσα τμήματα συνδυασμένα με δέρμα κ.α..

ΚΟΚΑΛΙΝΟ ΓΙΑΤΑΓΑΝΙ

ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΓΙΑΤΑΓΑΝΙ


ΣΥΡΜΑΤΕΡΟ ΓΙΑΤΑΓΑΝΙ


ΓΙΑΤΑΓΑΝΙ ΤΥΠΟΥ "Τ"

JAMBIYA / ΧΑΤΖΑΡΙ: αραβικό μαχαίρι που τοποθετείτο και αυτό στο σελάχι. Το μαχαίρι αυτό συναντάτε μέχρι και σήμερα σε πολλά αραβικά κράτη ως αξεσουάρ της ενδυμασίας. Την εποχή του 1821 λόγω των πολλών Αράβων και Αιγυπτίων που πολέμησαν ως μισθοφόροι των Οθωμανών, υπήρχαν πλήθος τέτοιων μαχαιριών στον ελληνικό εξοπλισμό προερχόμενα από λαφυραγώγηση. Το μαχαίρι αυτό είναι ιδιαίτερα κυρτό δημιουργώντας ένα σχήμα ¨j ¨. Τα υλικά κατασκευής του διαφέρουν από απλό ξύλο και κόκαλο μέχρι πολύτιμους λίθους , ασήμι και χρυσό.


ΧΑΤΖΑΡΙ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΡΑΤΖΑ

KINDJAL: καυκάσιου τύπου μαχαίρι, κυρίως από την Γεωργία, με χαρακτηριστική φαρδιά λάμα η οποία ήταν αιχμηρή και από τις δυο πλευρές. Το μαχαίρι αυτό όπως και τα προηγούμενα φοριόταν στο σελάχι . Η λαβή των kindjal ήταν κατασκευασμένη από κόκαλο η ξύλο και είχε σχήμα ¨I¨ δημιουργώντας ένα ημικύκλιο στο πίσω μέρος. Τέλος η θήκη του είχε ξύλο ως βασικό δομικό υλικό και απέξω ήταν ντυμένη με μέταλλο και δέρμα . στα περισσότερα συναντάτε ασήμι με σαββατι. Υπάρχουν βέβαια και αυτά με τους πολύτιμους λίθους και χρυσά ένθετα στην λάμα που ήταν στην κατοχή των ευπορότερων.


KINDJAL

ΠΕΛΕΚΥΣ: Αρκετοί αγωνιστές χρησιμοποιούσαν πέλεκυς ως επιθετικό όπλο. Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης χαρακτηριστικά είχε ένα ζευγάρι ασημένιους πέλεκυς. Τα κρεμούσαν στο πλάι τους και τα χρησιμοποιούσαν επιτιθέμενοι με μεγάλη δύναμη προκαλώντας σοβαρά τραύματα και ακρωτηριασμούς στους αντιπάλους. Τα τσεκουριά αυτά ήταν αρκετά λεπτοκαμωμένα με μακριά λαβή. Ενώ στην κεφαλή έφεραν σκαλίσματα και ένθετες οθωμανικές επιγραφές.


ΠΕΛΕΚΥΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΊ΄ΣΚΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΟΘΡΑΥΣΤΕΣ: μεταλλικοί οθωμανικοί κεφαλοθραύστες που χρησιμοποιείτο από διαφόρους οπλαρχηγούς (κυρίως) ως επιθετικό όπλο. Ξακουστός ο ασημένιος κεφαλοθραύστης του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Σχηματικά αποτελείτο από ένα μεταλλικό σωλήνα που στο επάνω μέρος διέθεταν ένα στρογγυλό τμήμα από πολλά μεταλλικά μέρη .



ΚΕΦΑΛΟΘΡΑΥΣΤΗΣ ΠΕΤΡΟΜΠΕΗ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ



3 σχόλια:

  1. Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ κείμενό σας καὶ οἱ φωτογραφίες. Γιὰ τὰ σπαθιά, βεβαίως, περίπου τὰ γνώριζα. Νομίζω πὼς καὶ οἱ Βυζαντινοὶ τὴν τελευταία περίοδο χρησιμοποιοῦσαν σπάθες τύπου πάλας, ἀνατολίτικες, καὶ παλαιότερα ἕνα βοηθητικό, κυρτὸ σπαθί, τὸ παραμήριον. Ὅμως ἐξεπλάγην ὅσον ἀφορᾶ τοὺς πέλεκεις καὶ περισσότερο τοὺς κεφαλοθραῦστες. Δὲν γνώριζα ὅτι τέτοια ὅπλα χρησιμοποιοῦταν ἐκεῖνα τὰ χρόνια. Τὰ ἀποτελέσματά τους ἐπὶ ἀθωρακίστων πολεμιστῶν πρέπει νὰ ἦσαν φριχτά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το γιαταγανι του Νικηταρα βρισκεται στο Εθνικο Ιστορικο Μουσειο ή αλλου;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. στο εθνικό ιστορικό υπάρχουν 2 ρόκες του νικηταρά το shamshir του. και στην ιδια βιτρίνα 2 γιαταγανια λάφυρα απο τα δερβενακια.. τα οποία δεν διευκρινιζεται αν ηταν δικατου. τα μόνα ονομαστά δικάτου ειναι τα 3 που σου ανέφερα

      Διαγραφή